TÜBİTAK Ar-Ge destekleri, Türkiye'de yerleşik sermaye şirketlerinin yenilikçi projelerini geri ödemesiz hibeyle fonlayan ulusal programlardır. Bir KOBİ, geliştirmek istediği yapay zeka (AI) tabanlı ürün veya süreci bir Ar-Ge projesine dönüştürdüğünde; personel, donanım, yazılım ve danışmanlık gibi giderlerinin önemli bir bölümünü bu programlar üzerinden karşılayabilir. Bu rehber, yapay zeka projeleri için en çok başvurulan iki programı, 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç ile 1501 Sanayi Ar-Ge programını, kimlerin başvurabileceğini, hangi giderlerin desteklendiğini ve süreci adım adım ele alıyor.
- 1507, Ar-Ge ekosistemine yeni giren KOBİ'ler için "giriş bileti" niteliğindedir; daha yüksek hibe oranı ve daha kısa süre sunar. 1501 ise ölçek sınırı olmadan daha kapsamlı ve uzun soluklu projeler için tasarlanmıştır. Yapay zeka projeniz için doğru programı belirlemek, başvuru başarısının ilk adımıdır.
TÜBİTAK 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç programı nedir?
1507, Türkiye'de yerleşik KOBİ ölçeğindeki sermaye şirketlerinin ilk Ar-Ge deneyimlerini geri ödemesiz hibeyle destekleyen, daha kısa süreli ve yüksek hibe oranlı bir başlangıç programıdır.
Programın amacı, daha önce Ar-Ge yapmamış veya az deneyimli KOBİ'leri sisteme kazandırmaktır. Bu nedenle 1507, ilk projeler için cömert bir hibe oranı sunar. TÜBİTAK'ın 1507 program sayfasında belirtildiği gibi KOBİ'lere, en az ikisi ortaklı başvuru olmak kaydıyla ilk beş projelerinde %75 oranında hibe destek alabilme hakkı tanınmıştır; aynı sayfada proje bütçesinin en fazla 3.500.000 TL olabileceği ve proje destek süresinin 18 ayı aşamayacağı belirtiliyor. Yapay zeka tarafında; bir görüntü işleme modeli, üretim hattı için anomali tespiti veya müşteri hizmetlerinde bir yapay zeka chatbotu gibi projeler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Yukarıdaki oranlar resmi program tanımlarına dayanır; ancak proje bütçesi üst limiti ve değerlendirme eşikleri çağrıdan çağrıya değişebildiğinden, kesin rakam için TÜBİTAK güncel çağrı sayfasını esas almak gerekir.
TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge programı kimler için uygundur?
1501, sektör ve büyüklük ayrımı olmaksızın Türkiye'de yerleşik tüm sermaye şirketlerinin Ar-Ge ve yenilik projelerini destekleyen, daha uzun süreli ve kapsamlı bir programdır.
1507'den temel farkı, ölçek sınırının olmamasıdır; büyük ölçekli firmalar da başvurabilir. Resmi tanıma göre temel destek oranı yüzde kırk olup, ilave desteklerle birlikte toplam oran daha yukarı çıkabilir. Proje süresi 1507'ye göre daha uzundur: TÜBİTAK'ın 1501 program sayfasına göre 1501'de proje destek süresi Uygulama Esasları gereği 36 ayı aşamaz; bu süre daha olgun, çok aşamalı yapay zeka Ar-Ge çalışmaları için uygundur. Örneğin kestirimci bakım gibi veri yoğun bir sistemi sıfırdan geliştirip sahada doğrulamak isteyen bir firma, 1501'in daha uzun süresinden yararlanabilir. Kestirimci bakım nedir yazımız, bu tür bir projenin teknik çerçevesini açıklıyor.
1507 ile 1501 arasındaki temel farklar nelerdir?
İki program da geri ödemesiz hibe sunar; ancak hedef kitle, hibe oranı, proje süresi ve olgunluk düzeyi açısından ayrışırlar. Aşağıdaki karşılaştırma, doğru programı seçmenize yardımcı olur.
Ar-Ge'ye yeni giren KOBİ ölçeğindeki sermaye şirketleri için tasarlanmıştır.
Sektör ve büyüklük ayrımı olmadan tüm sermaye şirketleri başvurabilir.
İlk projelerde tipik olarak daha yüksek bir hibe oranı (örn. %75) uygulanır.
Temel oran %40'tan başlar, ilave desteklerle üst sınıra kadar yükselir.
Azami 18 ay; hızlı, odaklı başlangıç projeleri içindir.
Daha uzun süre; olgun, çok aşamalı Ar-Ge için uygundur.
Kısacası ilk Ar-Ge projesini yürütecek, ölçeği KOBİ olan ve hızla prototipe ulaşmak isteyen bir firma için 1507 mantıklıdır. Daha büyük ölçekli ya da uzun soluklu bir yapay zeka geliştirmesi planlayan firmalar için 1501 daha uygundur. KOBİ olarak yapay zekaya nereden başlayacağınızı netleştirmek isterseniz, KOBİ'ler için 5 adımda yapay zeka başlangıcı yazısı iyi bir çıkış noktasıdır.
Yapay zeka projesinde hangi giderler desteklenir?
TÜBİTAK 1507 ve 1501 programlarının ikisinde de proje ile doğrudan ilişkili harcamalar desteklenir; personel giderleri çoğu yapay zeka projesinin en büyük kalemini oluşturur — nitekim TÜİK'in 2024 Araştırma-Geliştirme Faaliyetleri Araştırması'na göre Türkiye'de 651 milyar 822 milyon TL'lik gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcamasının %59,5'i personel harcamalarından oluşmuştur.
TÜBİTAK'ın program sayfalarında her iki program için de aynı şekilde sıralanan altı gider kalemi şunlardır: personel giderleri (yazılım geliştirici, veri bilimci, mühendis); seyahat giderleri; alet, teçhizat, yazılım ve yayın alım giderleri; malzeme ve sarf giderleri; yurt içi ve yurt dışı danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alım giderleri; Ar-Ge kurum ve kuruluşlarına yaptırılan Ar-Ge hizmet giderleri. Yapay zeka projelerinde GPU sunucusu, bulut işlem gücü, etiketli veri seti hazırlığı ve model lisansları gibi kalemler bu çerçevede değerlendirilir. Hangi giderin ne oranda destekleneceği çağrı esaslarına bağlıdır; bu nedenle bütçeyi kurgularken TÜBİTAK güncel çağrı dokümanını dikkate almak önemlidir.
Destek tutarının işletmenize gerçek getirisini görmek için, beklenen tasarruf ve gelir artışını da hesaba katmanız gerekir. Bu noktada yapay zeka ROI hesaplama rehberimiz, projenin geri dönüşünü somut biçimde değerlendirmenize yardımcı olur.
TÜBİTAK Ar-Ge başvuru süreci nasıl işler?
Başvuru, çağrının açılmasıyla başlar ve çevrim içi sistem üzerinden proje önerisinin sunulması, hakem değerlendirmesi ve sözleşme aşamalarıyla ilerler.
TÜBİTAK'ın program sayfasında belirtildiği üzere her iki program da yılda 2 kez açılan bütçe esaslı çağrılarla yürütülür; başvurular eteydeb.tubitak.gov.tr adresindeki çevrim içi PRODİS uygulaması üzerinden yapılır ve desteklenen projelerde altışar aylık dönem raporları sunulur. Aşağıdaki akış, tipik bir sürecin ana hatlarını gösterir.
- Çağrı ve Hazırlık
TÜBİTAK güncel çağrısı açılır; proje fikri, iş paketleri ve bütçe taslağı hazırlanır.
- Çevrim İçi Başvuru
Proje önerisi, TÜBİTAK proje yönetim sistemi üzerinden son başvuru tarihinden önce sunulur.
- Hakem Değerlendirmesi
Bağımsız hakemler projeyi teknik içerik, yenilik ve yapılabilirlik açısından puanlar.
- Karar ve Sözleşme
Eşik puanı geçen projeler desteklenmeye hak kazanır ve destek sözleşmesi imzalanır.
- İzleme ve Ödemeler
Dönemsel raporlar sunulur; onaylanan giderler hibe olarak dönemsel ödenir.
Son başvuru tarihleri, eşik puanları ve bütçe tavanları her çağrı döneminde güncellenebildiğinden, bu kalemleri TÜBİTAK güncel çağrı sayfası üzerinden teyit etmek gerekir. Yapay zeka odaklı bir projede başarı şansını artırmak için, çözmek istediğiniz sanayi problemini net tanımlamak kritik öneme sahiptir. Konya sanayisinde yapay zekanın 9 kullanım alanı yazısı, fonlanabilir somut problem örnekleri sunuyor.
Konya'daki üretici ve KOBİ'ler, böyle bir Ar-Ge projesini fikir aşamasından başvuruya taşımak için teknik bir partnere ihtiyaç duyabilir. Yapay zeka çözümleri sayfamızda, projenizin teknik tasarımından modelin geliştirilmesine kadar destek alabileceğiniz hizmetleri inceleyebilir; yapay zekanın temellerini gözden geçirmek isterseniz günlük hayattan örneklerle yapay zeka nedir yazısıyla başlayabilirsiniz.